algemeen

12 november 2011

Je wilt een beetje meetellen als tijdelijk dorpeling, dus ja, ik had snoep in huis. Verantwoord snoep, dat wel, van die doosjes met gedroogd fruit, samen met een extra kleinigheidje verpakt in cellofaan. Om acht uur waren er nog maar tien kinderen geweest. Ik besloot mijn ouders te bellen, die tweehonderd meter verderop wonen. 'Hoe staat het er bij jullie voor?' Mijn moeder vertelde dat de score daar op negentien kinderen stond. 'Zoveel!' reageerde ik.

Om kwart over acht verlangde ik naar grote-mensen-dingen, stemmen uit mijn bestaan in Amsterdam. Het was donker en heel koud, er kwamen vast geen kinderen meer. Een krant, ik wilde zo graag een krant. Ik belde naar een kiosk vijftien kilometer verderop, daar bleek nog net één NRC te liggen. We raceten er naartoe, op de terugweg ging mijn telefoon. 'Zijn jullie al naar bed ofzo?' vroeg mijn moeder. 'Waarom doen jullie niet open?'

Ik vertelde over de krant, en dat we bijna weer thuis waren. Even later demonstreerden mijn ouders sniklachend wat ze net hadden uitgehaald. Nadat mijn moeder enige teleurstelling in mijn stem had bespeurd over die tien kinderen, hadden mijn vader en zij een plan ontwikkeld. Snel de winterjas aan, rare petten op, lange lucifers mee, twee potjes met een kaars, een liedje geoefend, door de kou naar de pastorie. Daar verstopten ze zich achter een struik om stiekem de kaarsen aan te steken. Nadat ze hadden aangebeld, zakte de één op de knieën op de stoep, de ander zette de pet scheef en trok een verwachtingsvol gezicht. Maar de deur ging niet open.

Eenentachtig en drieëntachtig zijn ze.

____________________________________________________________________

8 november 2011

Het was ochtend, het afval moest aan de straat. Twee gedetineerden die in onze tuin aan het werk waren, zeiden goedemorgen. 'Bent u de pastoor?' J. schoot in de lach. Hij was niet de pastoor en nee, hij was ook niet de baas van de kerk. Hij legde uit wat we dan wel deden in de pastorie, dat we er tot 1 februari wonen zodat ik onderzoek voor twee boeken kan doen.

De heren begonnen hun eigen kant van de zaak te vertellen. Ze waren onderdeel van iets nieuws, zeiden ze trots, 'niet iedereen mag daar zomaar aan meedoen'. Een experiment was gestart, vanuit de ISD in Hoogeveen vertrokken ze iedere dag om 7.00 uur in een busje naar Veenhuizen om het openbare groen te onderhouden. Het beviel uitstekend, 'dan kunnen we tenminste laten zien dat we ook nog wel een beetje normaal zijn.'

Vanaf mijn babytijd ben ik gewend aan gedetineerden om me heen, maar nu leek het ons wel even raadzaam om op te zoeken wat 'ISD' betekent. Als mensen willen laten zien dat ze toch een beetje normaal zijn, waren ze dat eerder dus blijkbaar niet. Hadden we met psychisch gestoorden of iets dergelijks te maken? Maar het viel mee. ISD betekent Inrichting voor Stelselmatige Daders, het zijn gewoon veelplegers. Volgens de website van het Openbaar Ministerie is de ISD een 'allerlaatste-kans-voorziening voor de zwaarste doelgroep'.

Aan het eind van de middag vertrokken onze nieuwe tuinmannen op blauwe damesfietsen die kennelijk ook bij het experiment horen. De werkmeester fietste voorop, gevolgd door de gedetineerde die had gevraagd of J. de pastoor was. Hij was nog jong, uitgelaten verplaatste hij zijn gewicht naar achteren en reed een heel stuk op één wiel.

____________________________________________________________________

25 september 2011

Since two weeks David is staying with us. Every day he tells new stories about the people he knows. All are Roma who are living in Italy, Greece, Spain, France or their native country Romania. They seem to have only one thing in mind: how to get the money from other people's purse into their own. The Roma David tells us about are cheating or stealing, his female friends are 'on the street' or 'in a club'. I think I will never again be able to write about Roma the way cultivated people expect me to write. I feel poisoned.

In the mean time David himself has other occupations. Half a year ago my partner Jaap de Ruig, visual artist, has procured him a small digital photo camera. Guided from a distance by Jaap, which is a delicate and complicated process, David takes pictures of his daily life among the Romanian Roma. He receives a monthly fee, which is paid by a group of art lovers. The photo camera already has become David's companion and good friend, his 'jewel' as he calls it.

At the moment the first results of Jaap's project 'What David sees' are exhibited in Amsterdam. If everything continues to go well, a solo exhibition will take place next year and a photo book will be published. More about all this (in Dutch): http://www.jaapderuig.nl/whatdavidsees.html

____________________________________________________________________

20 september 2011

Mooie tijden. Onze logee, die we kennen sinds zijn negende, is nu dertig. Nog steeds is het hem niet gelukt om te ontsnappen aan de Roemeense zigeunerwijk waar hij is opgegroeid. Plannen genoeg, maar de uitvoering loopt telkens stuk. De meeste verhalen die hij over thuis vertelt, gaan over mensen die bezig zijn met zaakjes in de categorie list & bedrog. Voor iemand met zijn karakter – niet slim, niet geraffineerd – is het vrijwel onmogelijk zich eraan te onttrekken. In alles is hij een volwassen man, maar soms lijkt hij een bepaalde periode uit zijn leven opnieuw te willen doen. 'Even serieus,' zegt hij tegen mij. 'Mevrouw Mariët' – hij noemt ons 'u' en 'mevrouw' en 'meneer' – 'wat ben ik precies van jullie?'

Mevrouw Mariët doet alsof ze nadenkt. Deze conversatie heeft eerder plaatsgevonden en zal vaker plaatsvinden.

'Nou? Nou? Wat ben ik van jullie? Ik ben toch jullie, jullie...'

'David, je bent onze vriend. Je bent een heel goede vriend.'

____________________________________________________________________

16 september 2011

Laat op de avond, eindelijk languit op de bank. In de andere kamer wordt nog op blik getimmerd. David en J. bereiden de presentatie van hun nieuwe project voor, al de hele dag is de toestand koortsachtig. Er is zelfs geschreeuwd, de intuïtieve en de rationele methode verdragen elkaar niet altijd. Nu wil ik er even niets meer over horen. Bovendien: wat stelt het voor? Een hoop mensen exposeren op die tentoonstelling, het gedoetje van J. en David valt vast niet op. Ik grijp de onschuldigste glossy die er in huis is, Villa d'Arte, je krijgt het gratis bij een Visakaart. Lekker ontspannen gluren naar de huizen van rijke mensen, hun auto's en vakanties, lekker die twee kerels vergeten. Ik heb net iets over zilveren miniaturen gelezen, als er een tekst komt die zo begint: 'Ongeveer 35 kunstenaars zijn in de tentoonstelling opgenomen en er is aandacht voor schilderkunst, sculpturen, teken- en videokunst en fotografie.' Nog heb ik niets in de gaten, tot ik lees: De bekendste namen zijn Jaap de Ruig (met het project "What David sees') en..... Help!!!

____________________________________________________________________

14 september 2011

David is er. Onze protegé uit een Roemeense zigeunerwijk. Wat kun je toch altijd lachen met die Roemenen. Nodig er eentje uit en je zit in een absurde film. David heeft tweemaal eerder bij ons gelogeerd, maar dat was in Amsterdam. Dat we nu in een Drentse pastorie bivakkeren was nieuw voor hem, maar in een milliseconde paste hij zich aan. 'Misschien kun je je tas alvast buiten uitpakken en dan alles goed uitschudden? De vorige keer nadat je was geweest hadden we nogal wat vlooien in huis.' David staat nog bij de achterdeur of hij is al goedmoedig zijn spullen aan het overpakken in een plastic zak. Voor het eerst heeft hij cadeaus bij zich. Als ik het mijne uit de verpakking haal, blijkt het een Roemeense jurk te zijn, twintig maten te groot, de zoom komt tot mijn enkels. Ik hang het ding op een kleerhanger aan de muur, kan ik telkens even grijnzen als ik erlangs loop. J. pakt zijn cadeau ook uit, het is een zilverkleurig horloge. Ook hij blijkt in de Roemeense verbeelding reusachtig van proporties te zijn, de polsband is voor een bodybuilder nog te groot. Er valt een prijskaartje uit het zakje. Snel moffelen we het weg, niet leuk voor de gever dat hij vergeten is het weg te halen. Het horloge kostte vijf euro.

____________________________________________________________________

1 september 2011

Dubravka zou komen logeren. Ik kocht roze aardappels uit de Tuinen van Weldadigheid. Maar Dubravka kwam toch niet. Verlangend naar gezelschap fietste ik naar een schuur met tweedehands boeken. Ik koos voor Tolstoi, 'De Kreutzersonate'. Daarna zag ik 'Het leven is een sprookje' staan, een Rainbow pocket geschreven door mijn afwezige logee. Eén van de verhalen heette 'De Kreutzersonate'. Met Dubravka en Tolstoi in mijn tas fietste ik naar huis. Onderweg zag ik een regenboog. Ik at roze aardappels.

____________________________________________________________________

18 augustus 2011

Voor het eerst ben ik bang.

Iedere werkdag om acht uur stopt er op straat een donkerblauwe gevangenisbus met zwarte ramen. Er komen vier of vijf gedetineerden uit, die via onze oprijlaan naar twee bouwketen lopen. Die staan naast het huis. De gedetineerden krijgen er instructies van de werkmeester en zwermen dan uit met hun tuingereedschap. Ze pauzeren ook in de bouwketen. Een enkeling werkt de hele dag, de meesten laten zich 's middags aflossen. Ik ben dat allemaal gewend, in mijn jeugd ging het net zo. Toen droegen de gedetineerden bruine pakken, nu fluorescerend oranje hesjes over groene overalls. Kom ik er eentje tegen, dan zeg ik vriendelijk goeiendag en loop door. Soms staan we oog in oog, als ik bijvoorbeeld de keuken inga en buiten is net iemand water aan het halen bij de kraan schuin onder het raam. We lachen dan allebei en steken een hand naar elkaar omhoog. De meeste gedetineerden zijn schuchter, zo trots zijn ze nu ook weer niet op hun verblijf in Veenhuizen. Ze zijn allang blij als iemand normaal tegen ze doet. Opvallend veel van hen zijn blank, hoewel er op het moment een stoere gast tussen zit met lang zwart haar en een getinte huid. Toen vorige week de zon een keer scheen en ik onze lunch naar buiten droeg, stond hij toevallig bij de kraan water te drinken. 'Eet smakelijk,' zei hij in uiterst beschaafd Nederlands.

En nu is er voor het eerst iemand die zich niet aan de ongeschreven gedragscode houdt. Een dag of wat geleden stond er een grote, zeer zwarte man in gevangeniskleren op onze oprijlaan. 'Hoi', zei ik terwijl ik voorbij fietste. Gulzig groette hij terug. Een dag later groette hij nog gulziger en ging uitgebreid staan kijken. Aan het eind van de middag zag ik een doffe plek op het keukenraam. Ik schonk er geen aandacht aan, tot ik 's avonds bedacht dat het een afdruk van het hoofd van de zwarte man moest zijn. We probeerden het uit en ja hoor: als je links naast de buitenkraan staat en je buigt je voorover om te zien wat er binnen gaande is, raakt je hoofd daar het glas. De volgende dag gebeurde er weer iets, toen zaten we met een vriend in de keuken te eten. Onverhoeds verscheen het bekende hoofd voor het raam. De man ging staan staren tot ik mijn gezelschap had gealarmeerd. Terwijl hij wegliep keek hij toch nog een keer achterom en zwaaide grijnzend.

Het keukengordijn is nu overdag dicht. Ik let extra op of de achterdeur wel op slot zit. Om halfvier gaan de gedetineerden terug naar de gevangenis, pas daarna waag ik me buiten. De vlek zit nog steeds op het raam, die bewaar ik als bewijsmateriaal.

____________________________________________________________________

10 augustus 2011

Nog steeds werk ik vanuit een prachtige pastorie in het gevangenisdorp Veenhuizen aan twee projecten. Eén ervan is een oral history project waarvoor ik allerlei mensen interview. De deadline voor het boek dat eruit moet voortkomen - het is een opdracht - is 31 december. Het zal vast mogelijk zijn, maar krap is het wel. Vorige week, toen er iemand onze afspraak afzegde, had ik ineens tijd voor een mini-vakantie. Het regende niet, de temperatuur was perfect: op naar het Fochteloërveen. Daar zei ik eerst nog 'hoi' tegen de mensen die ik tegenkwam, maar allemachtig, wat was het een drukte op de hei. En wat zijn er de laatste jaren veel jassen verkocht bij de ANWB, wat bestaan er veel fietsen met verborgen motortjes. Het schijnt de bedoeling te zijn dat er ook nog buitenlandse toeristen naar Veenhuizen worden gelokt. Maar voorlopig loopt dat wel los, zei ik geruststellend tegen mezelf. Je moet niet zo behoudend zijn, dit bijzondere hoogveengebied is echt niet alleen van jou. Accepteer nou eens dat je dorp geen besloten justitieterrein meer is. Je wilt hier geen buitenlandse toeristen en jij mag in hun land wel genieten van natuurgebieden? Bovendien: welke buitenlander neemt nou de moeite helemaal naar deze plek te komen, ze kunnen echt wel betere bestemmingen bedenken.

Aan het andere eind van het veen, waar een kleine parkeerplaats is gemaakt, stapte ik van mijn fiets en ging aan een picknicktafel zitten. Er kwamen twee busjes aan. Ze parkeerden, de deuren gingen open. Grote stokken verschenen, het leken haast wapens. Er zaten verrekijkers als slurven op, de stokken waren statieven. Nog meer statieven, nog meer verrekijkers. En mensen, misschien wel twintig, met een gemiddelde leeftijd van zeker zestig. Ze namen de apparatuur op hun nek en sjouwden als groep naar het Fochteloërveen. Na vijftig meter zetten ze allemaal tegelijk hun zware last op de grond en begonnen door de kijkers te turen.

Ik fietste weg en keek nog eens naar de twee busjes. Witte nummerborden. Zweden.

____________________________________________________________________

24 juli 2011

A mass murder. People dying of hunger. Personal fears. Misunderstandings causing misunderstandings. And then the doorbell rings. A parcel is delivered. Did I order something? The parcel is from abroad, from Bulgaria. The name of the sender is familiar. We know each other since 2000. Back then we both participated in the Literaturexpress. During six weeks more than hundred European poets and writers travelled by train, staying in cities like Lisbon, Paris, Moscow and Minsk. We were united by fatigue and exitement. Eleven years later Georgi Pashov was walking in a neighbourhood of Sofia when he saw a Refan shop. He remembered me liking Refan soaps. Without hesitating he bought seven of them, went to the post office and a few days later they were in Veenhuizen, Drenthe. The house smells of friendship now.

____________________________________________________________________

18 juli 2011

Of ik figurant wilde zijn. Figurant in een reclamefilmpje. Veenhuizen heeft de EDEN award gewonnen, een landelijke prijs voor de herbestemming van lokaal erfgoed. Het dorp mag nu deelnemen aan een vergelijkbare competitie op Europees niveau, daartoe worden in verschillende landen filmpjes gemaakt. De meneer die vroeg of ik eraan wilde meewerken is voorzitter van de stichting Veenhuizen Cultuur & Toerisme. Ik mag hem graag, hij voelt zich nergens te goed voor, en zo liep ik afgelopen zaterdag in wandeltenue over het Fochteloërveen. Mijn drie medefiguranten en ik moesten buitenlandse toeristen verbeelden. Nu wil ik diep in mijn hart dat het hele toerisme in Veenhuizen wordt teruggedraaid en dat alles weer net als vroeger wordt, toen we gewoon lekker met elkaar in een gevangenisdorp zaten met driehonderd bordjes 'Verboden toegang' eromheen. Tot nu toe komen er goddank geen buitenlandse toeristen naar Veenhuizen, en al helemaal niet naar het Fochteloërveen, dat toch wel als een van de meest heilige plekken op aarde mag worden beschouwd. Maar ja, daar wandelde ik dus toch, in de lelijkste kleren die ik me kan voorstellen. Mijn ene mede-figurant zei in de microfoon dat Veenhuizen superbe en magnifique was, de ander riep iets in net-echt Italiaans, want voor onze rollen waren de beschikbare intellectuelen uitgekozen. Toen was het mijn beurt. Ik dacht aan de bussen met bezoekers van het Nationaal Gevangenismuseum die verdacht langzaam rijden als ze voor mijn tijdelijke woning langskomen, ik dacht aan de opening die ik een paar weken geleden in datzelfde museum heb mogen verrichten. Een mens moet toch érgens iets bereiken, ik denk dat ik wel mag zeggen dat ik een BV'er ben geworden. En dan zou het geloofwaardig moeten zijn dat ik in die video een Engelse of Roemeense toeriste was? De filmploeg, die uit twee Duitsers bestond, begreep me wel. Ik werd ontheven van mijn taak om iets te zeggen in een vreemde taal. En zo komt het dat er straks een filmpje op het internet gaat circuleren waarin ik over de Drentse hei sjouw met drie spannende buitenlanders; mijn man, mijn buurvrouw en een mevrouw uit het dorpje Een.

____________________________________________________________________

14 juni 2011

Hij was achtentwintig en begeleidde gasten op het TIFF, het Transilvanian International Film Festival. We zaten met hem op het terras van het restaurant waarnaar hij ons had meegenomen. Tatoeages op zijn bovenarmen, twee telefoons naast zijn bord. Aan de andere tafels zaten mensen die er net zo uitzagen als hij: jong, gezond, bijdetijds. Terwijl we de menukaart bekeken en maar moeilijk konden kiezen, vertelde ik over post-communistische tijden. De mensen in Roemenië waren grauw, de restaurants waren grauw en een menukaart kreeg je niet. 'Heeft u eten?' vroeg je de ober en dan hoopte je dat er iets verscheen. Huurde je een hotelkamer, dan wachtte je af of er wel een gloeilamp hing, aan gloeilampen was na de Roemeense revolutie groot gebrek. Hij luisterde alsof hij het voor het eerst hoorde. 'Ik hou ook erg van vintage,' zei hij uiteindelijk. Tijdens de dagen die volgden gebruikte hij telkens dergelijke onhandige termen als ik iets vertelde over de periode na de omwenteling in zijn land. 'Old school,' of zelfs: 'De geschiedenis is opwindender dan het heden.' Ik realiseerde me dat 1989 voor hem bijna net zo lang geleden is, als 1945 voor een Nederlander in pakweg 1970.

____________________________________________________________________

13 juni 2011

Laten we het eens over Halbe Zijlstra hebben. Vorige week was ik op een filmfestival in de Roemeense stad Cluj. Meteen de eerste avond, vers uit Nederland, kwam ik terecht in een bioscoop met zevenhonderd stoelen. Er zaten zevenhonderd gretige jonge mensen op. Net als ik droegen ze een speciale bril, want we waren in afwachting van een film in 3D: Pina van Wim Wenders. Ik had zo mijn bedenkingen, die onmiddellijk verdwenen toen Pina Bausch en haar dansers in drie dimensies in beeld kwamen. Ik gaf me over aan hun inventiviteit, hun bevlogenheid, hun pijn, hun schoonheid, de poëzie van de ritmes, kleuren en bewegingen. Zielsverwantschap voelde ik; met de choreografe, met de makers van de film, met de rest van het publiek, dat zich na afloop uitte door langdurig te applaudisseren. Als dansers liepen we allemaal weg, edel en elegant, voor weken gevoed en gesterkt. Ik dacht: arme, arme Halbe.

____________________________________________________________________

27 mei 2011

It was my birthday. Usually I don't tell anybody about it. But when you live in a village and your family is around, there's no escape. So a birthday cake was bought en visitors showed up. The weather was great, we had tea in the open air. Our gardeners, a group of five or six prisoners who have their base camp in two wooden cabins, were able to see us. Next day half of the birthday cake was left over, so we went to the supervisor and gave it to him. 'Wow,' he said. 'And congratulations.' The prisoners, who were just having coffee, remained silent. As if they were children, the supervisor asked: 'What do you say now?' They mumbled 'thank you'.

In the evening a bird was sitting on our cistern and looked as if he was missing something. Indeed a bowl was missing. We had put it on top of the cistern with some water in it. Now it happened to be deep down in the shaft. By using two brooms we managed to collect it and fill it with water again, for the birds to drink. Except for the prisoners, nobody else had been in our garden. Had one of them opened the heavy lid of the cistern and thrown the bowl downwards?

By offering the remains of a cake, we had broken an unwritten law. In a village like Veenhuizen, you accept each others presence. But villagers and inmates don't start a relation. When you give prisoners cake, you are stressing that they are in another position. Because we see them every day and say hello to each other, in our mind they have become just like us. But they are different. Something is the matter with them, otherwise they would not have been here. According to our standards of conduct, they might act unpredictable.

____________________________________________________________________

19 mei 2011

Een huis van tien meter breed, tien meter diep en tien meter hoog. Dankzij het Ontwikkelingsbureau, een organisatie die bestemmingen zoekt voor de leegstaande monumentale panden in Veenhuizen, betalen we er bijna niets voor. Het leek ons daaarom wel eens tijd om wat meer mensen van de pastorie te laten genieten. We hadden bedacht een filmavond in de woonkamer te houden. Een stuk of vijfentwintig mensen kregen een uitnodiging - meer stoelen zijn er niet. Toen we eenmaal met de meubels liepen te slepen en het geïmproviseerde scherm opstelden, voelden we ons toch wel enigszins belachelijk. Hoeveel kinderen voeren er niet tussen de schuifdeuren een toneelstukje voor hun opa en oma op? Jaap (de Ruig) had een selectie van zijn oudere werk op een dvd gezet, beeldmateriaal over een nieuw project toegevoegd en ook een documentaire van een halfuur uitgekozen waarvan de definitieve versie nog maar net af is. In de keuken zetten we koffie en drank neer met een briefje 'zelfbediening' erbij. Toen iedereen eenmaal met een mok, glas of flesje in de hand stond te praten - sommigen hadden een cadeautje meegenomen! - had ik al geen spijt meer. Bij het begin van de voorstelling ging de een op de bank zitten, de ander op een rare tuinstoel, de volgende toch maar liever op de grond. De films riepen heel verschillende reacties op. Wat bij de een geen diepere laag raakte, ontlokte een ander juist nerveus gelach of een kreet van ontzetting. De slotfilm 'Na de mooiste dag', over een pianist die tijdens zijn huwelijksreis van de fiets viel en daarbij verlamd raakte, zorgde voor de meeste respons. Op 17 juni gaan we weer een avond met hetzelfde programma houden.

____________________________________________________________________

25 april 2011

Brand in het Fochteloërveen. Vroeger sprong je meteen op de fiets of bij je vader in de Vauxhall Viva. In 2011 kun je dan niet achterblijven, snel per fiets naar het pad door het bos. Dat was afgesloten met een dranghek. Een ander pad was afgesloten met rood-witte linten. Bij het volgende stonden zowel een hek als een man. Terug naar huis, gauw in de auto, maar ook verderop nergens toegang. Naar de radio geluisterd: het was heel erg allemaal. Gisteren had ik me nog zo gelukkig gevoeld in het veen, vanaf vandaag was het er zwart en doods. Later op de dag toch de fiets over het dranghek getild en in het geheim over het bospad gecrosst. Verderop, gedekt door bladerkronen, langs een bosrand geslopen. Daarna, eindelijk: het Fochteloërveen. Majestueus strekte het zich voor me uit, geel en gaaf tot aan de horizon. In de verte onderscheidde ik wat dunne rookwolken. Meer was er niet veranderd.

____________________________________________________________________

16 april 2011

I had dinner. In prison. The village in which I'm staying counts three prisons for grown-ups and one for youngsters. The prison for youngsters is part of an organisation called 'Het Poortje'. This organisation exists since 50 years. All kind of jubilee activities are taking place. A book has been published, I was one of the authors. Since then I'm in contact with someone who works there, and this was the reason I was invited to come and eat the results of 'multicultural cooking', another activity celebrating the jubilee. I went to the institution by bicycle. Delicious smells were crossing the fence. Inside the building happened to be some fuss: the preparations had been too stressful for some inmates, agressive acts had taken place and ketchup had been thrown around. So two groups were not allowed to eat with us. The other boys entered one after another. Cool guys, white guys, pretty young guys, well tempered guys, silent guys. I was sitting next to a boy who turned out to be fourteen. He had entered the institution one week ago. But it was his second time. Each boy had decorated his own 'multicultural plate', but most of them refused to eat from it. They preferred a plastic plate and kept the special plate carefully clean. For obvious reasons our cutlery was made of plastic as well. I was moved by the prisonworkers, who were doing their utmost to make this event succesful. I knew one of the boys - I didn't know who - had killed his mother.

____________________________________________________________________

10 april 2011

Vrijdag ben ik in De Literaire Hemel geweest. Ik moest daarvoor naar een café met pluchen kleedjes in Amen. Zelf ben ik er ook wel eens geïnterviewd, ditmaal hoorden Rob Schouten en Peter Buwalda tot de gasten. Rob Schouten woont tien dagen in Amen en eet elke avond bij andere dorpelingen. Hij had al kennis over paarden, muskusratten en aardappelteelt opgedaan. Peter Buwalda, in goed pak, bleek zijn vriendin te hebben gevraagd of hij alsjeblieft ook op zaterdag mocht schrijven. Toen dat mocht deed hij het ook op zondag. Nu was ze zijn ex. Hij leek me iemand voor wie er nog heel veel goed kan gaan.

Vanmiddag zong in de kerk naast mijn huis het Drents Kamerkoor passiemuziek van Bach, Mendelssohn, Söderman en Túma. Tijdens de stiltes tussen de stukken hoorde ik dezelfde vogels die me 's morgens wakker kwetteren. Achter de koorleden zag ik de schildering die ongetwijfeld terecht zal komen in de roman waarvoor ik onderzoek doe. De schildering is gemaakt door een politieke delinquent die na de oorlog vastzat in Veenhuizen, een zeer foute Nederlander. Kobaltblauwe lucht, zwevende engelen: prachtig.

____________________________________________________________________

4 april 2011

Voor de minister-president hoef ik ook al niet van huis. Gisteren zag ik naast de gracht rond het Gevangenismuseum twee nog vrij jonge heren lopen. Ik kon niet anders dan constateren dat de ene Mark Rutte heette. De ander was mij onbekend. Discreet keek ik voor me. Het was museumweekend, ook een Mark Rutte wil wel eens gratis naar een museum. Hij moest toch wat, de belangrijkste Nederlandse musea zijn immers al jaren dicht. Beveiligers waren nergens te bekennen, de heren waren een dagje uit. Rutte staarde verlegen naar de grond, maar de man naast hem riep 'hallo' alsof hij wist wie ik was. Later, terwijl ik naar een brullende generator uit 1928 stond te kijken die speciaal voor het museumweekend aan de praat werd gebracht, vroeg ik me af of Rutte en zijn vriend-die-mij-kende nog steeds ronddwaalden door het dorp. Mocht ik ze opnieuw tegenkomen, dan zou ik ze op de koffie vragen in de pastorie. Mijn tijdelijke woning is eigendom van de Rijksgebouwendienst, een minister-president wil zoiets vast wel eens van binnen zien. Tussen het nippen aan een beker koffie door, zou ik natuurlijk beginnen over zijn medewerker Halbe Zijlstra, over het totale gebrek aan cultuurgevoel van deze zoon van een politieagent uit Oosterwolde. Het heerschap is bezig de strop om de nek van tienduizenden scheppend kunstenaars aan te trekken. Verder zou ik de plannen aansnijden om de zelfstandigenaftrek alleen nog maar voor 'succesvolle' ondernemers te laten gelden, zodat iemand als ik, die altijd haar eigen geld heeft verdiend en tevreden is met weinig, straks echt niet meer rond kan komen. Bij de tweede beker koffie zou ik uiteraard Wilders ter sprake brengen, het gevaar van 's mans tweede 'film' en de manier waarop men in het buitenland - zo is mijn ervaring - over Nederland begint te denken. Toen de demonstratie van de oude generator was afgelopen, verliet ik daarom de elektriciteitscentrale, stapte weer op de fiets en begon Veenhuizen te doorkruisen. Mark Rutte was nergens meer te bekennen.

____________________________________________________________________

29 maart 2011

Of het wel ging, was de vraag uit Amsterdam. Ik zette immers niets meer op Facebook. Zat ik maar een beetje stilletjes daar in die verre pastorie? Ik dacht aan mijn broer en de dertig gasten die bij mij thuis zijn vijftigste verjaardag hadden gevierd, ik dacht aan mijn nieuwe vrienden van eenentachtig, zesentachtig en eenennegentig die mij in lange sessies hun herinneringen aan Veenhuizen toevertrouwden, ik dacht aan alle Drentse bobo's die waren wezen koffiedrinken om me voor zekere plannen te winnen, ik dacht aan degenen die om mijn tienpersoons eettafel hadden gezeten en ik dacht aan mijn vroegere leven in Amsterdam, waar ik dagen achter elkaar zonder onderbreking zat te schrijven. Stilletjes.

____________________________________________________________________

21 maart 2011

A friend who is a pianist announced his visit. The organ in my parent's church is pretty good, so I thought: let's take him to the service. The pianist didn't show up, but I went to church anyway. Several prisoners were attending. I saw a pony-tail, a piercing, some tattoos. One prisoner was sitting alone. He was looking rather old, over sixty. When the minister was asking for forgiveness of sins, I asked myself what those words meaned for this man. Afterwards, while we were all gathering around the coffee table, I saw my father approaching him. 'I see you are using crutches. Are you hurt?' The man said he had had a stroke while being in prison. My mother also went to one of the men. 'You were not attending last week, what happened?' He had been on leave.

____________________________________________________________________

13 maart 2011

Ik zat in de keuken en keek naar buiten. Door de achtertuin vlogen allerlei vogels. Ze tsjilpten en ze kwetterden. De nieuwe viooltjes leken het goed te gaan doen. Dit is nu mijn televisie geworden, besefte ik ineens. Mijn film, mijn dans, mijn muziek en mijn beeldende kunst. Mijn behoefte aan cultuur zit nog dieper dan ik dacht. Ik m...is het verschrikkelijk dat ik hier in 'Hollands Siberië', zoals Veenhuizen vroeger werd genoemd, niet kan gaan bekijken wat anderen maken. Meteen de huis-aan-huis krant bestudeerd. Een filmhuisvertoning in het plaatsje Leek. Langs duistere wegen in de auto. Voel me nu goed.

____________________________________________________________________

6 maart 2011

Veenhuizen interesseert me vooral als gevangenisdorp. Over de periode die eraan voorafging, toen er hier gestichten voor landlopers en bedelaars waren, is al ruim voldoende geschreven. Twee jaar voor 'Het pauperparadijs' verscheen, publiceerde Wil Schackmann 'De proefkolonie', een knappe reconstructie van de manier waarop de Maatschap...pij van Weldadigheid vanaf 1813 heeft geprobeerd de situatie van grote groepen achtergebleven mensen te verbeteren. Terwijl ik het boek las, moest ik telkens aan de Europese Roma denken. Hun problemen zijn vergelijkbaar met die van arme negentiende-eeuwse Nederlanders, en de hardnekkigheid van die problemen ook. Het bevestigde mijn idee dat de gedragingen van bepaalde Roma vooral het resultaat zijn van een generatiesdurend gebrek aan geld. Aan de andere kant kreeg ik door het boek van Schackmann ook zelf een spiegel voorgehouden. Nachtenlang heb ik de afgelopen jaren wakker gelegen over de omstandigheden waaronder veel Roma het moeten zien te redden. Het liefst zou ik een hedendaagse Maatschappij van Weldadigheid voor de Roma oprichten. Géén giften meer. Wérken moeten ze, niet bedelen en verbrassen. Sinds ik 'De proefkolonie' heb gelezen, besef ik hoe snel in de praktijk de idealen van zo'n Maatschappij verwateren.

____________________________________________________________________

26 februari 2011

I wanted to check something, so I started off for the local cemetery. It's quite far away, near the woods. I knew that in the near future I would cover the same distance in a total different mood, because my parents will be buried there. I didn't want to think about it, so I tried to avoid the images which haunted my mind. But by doin...g that, I even saw more images. Luckily some familiar people happened to be at the cemetery. The same inmates who take care of the garden of my temporary house, were cleaning the paths and the lawns. 'Hi,' I said. 'Pretty well kept here.' They smiled and said 'you're welcome'. Later their boss came to me and started a conversation. No, his job was not stressful. When an inmate was irritating him, he just hid behind a tree and after a while he could stand the guy again. Some inmates refused to enter the gate of the cemetery, they said it was forbidden by their religion. 'Something like Hinduism, or whatever they call it. Winti, is that the word? One of them just refused in fact. I gave him something else to do outside the gate.' After I left the cemetery, I saw an inmate on his knees near a wooden bench. He was scrubbing it with a dish brush.

____________________________________________________________________

21 februari 2011

Ik fietste naar het Gevangenismuseum, waar ik een lezing ging geven voor een groep bibliothecarissen. Halverwege, op een kaal, winderig stuk, zag ik een vrouw dwalen. Ze was gekleed in het zwart en had lang donker haar. Toen ze me hoorde aankomen, draaide ze zich om en hield me aan. In gebroken Nederlands vroeg ze de weg naar een bepa...ald adres. Aha, dacht ik en wees in de verte. 'Ik ben te laat,' zei ze. 'Ik moest er om twee uur zijn. Ik heb wel vier uur gereisd.' Ik nodigde haar uit achterop te springen. Eerst lukte het niet, ze was te klein, maar uiteindelijk kwam ze toch op de bagagedrager van mijn omafiets terecht, met één been aan iedere kant, zoals mensen die niet uit een fietscultuur komen dat meestal doen. Terwijl ik het voorovergebogen op een racen zette, vertelde ze dat ze maar één uur spreekuur had. Ik racete nog harder en om kwart over twee kon ik haar afzetten voor het hoge hek van de gevangenis.

____________________________________________________________________

14 februari 2011

Early in the morning I decided to leave my desk. Went by bicycle to the Fochteloërveen, 26 square kilometres of childhood smell. Nobody around. Silence, a few birds. Far away in the distance I saw a cyclist, riding to me. His legs were moving fast. He was wearing a jacket that seemed familiar, but many people wear whitish colours. When he came closer I saw his striped knitted cap. Still didn't believe it was him. The movement of his legs were the movements of a sportsman. Another fifty metres to go and no doubt was left. This was my 82 years old father.

____________________________________________________________________

7 februari 2011

Visitors from Amsterdam! Together with our friends Alfred and Sophie we climbed the steps of this elaborate wooden tower, which oversees the Fochteloërveen, one of the most beautiful stretches of nature I know. Luckily I always forget what I wrote in my own books. I was told that in my novel De volmaakte man (The Perfect Man), a sex scene takes place in this tower. Really? I prefer to stay innocent. The view was fantastic.

____________________________________________________________________

7 februari 2011

Buiten zie ik geblindeerde busjes en blauwe gevangenisbussen voorbijkomen. Donkere mannen in fluorescerende hesjes ruimen de afgewaaide takken in mijn tuin op. Dat geeft dit verblijf in Veenhuizen het grimmige tintje dat ik nodig heb om het hier interessant te vinden. De eerste dagen waren eenzaam. Ik heb nooit een smartphone of Ipad willen hebben, met als argument dat ik een maker ben en geen consument. Gevolg: nog geen internet in de pastorie.

____________________________________________________________________

27 januari 2011

Drie gedetineerden hadden bladeren geharkt aan de overkant van de Kerklaan, precies zoals gedetineerden dat tijdens mijn jeugd deden. De bladeren vormden kegelvormige roodbruine hoopjes, je kon zien dat er heel veel tijd en aandacht aan was besteed. Ik dacht aan mijn broertje - dezelfde broer die nu ziek is. Op zijn jongensfiets racete hij dwars door de bladerhopen.

____________________________________________________________________

27 januari 2011

Certain people throw away certain things, not knowing that certain other people would like to have them. This lamp was waiting for us on a saturday morning in January in our street in Amsterdam, at the spot where we throw away our garbage. Now it acts as the showpiece in our temporary house in Veenhuizen. We are going to use five of the ten rooms. Until now the total cost of the furniture is 23,50 euro.

____________________________________________________________________

21 januari 2011

Rood bankje van het grofvuil: nul euro. Tienpersoons tafel van het grofvuil: nul euro. Stofzuiger, servies en ander klein spul: uit onze woonwagen. Matrassen voor logees: gekregen van buurvrouw in Amsterdam. Fauteuil en twee rotanstoelen: gekregen van Veenhuizers. Een set van drie eetkamerstoelen en een set van vier eetkamerstoelen: gekocht via Marktplaats op basis van een vage foto. Het leken me typisch pastorie-stoelen. Nu ze er eenmaal staan denk ik: zouden ze soms antiek zijn? Heeft iemand er verstand van?

____________________________________________________________________

21 januari 2011

First night in the parsonage. The smell of dust heated up by an old radiator. I look around, slightly depressed. 'I have experienced this before.' Yes, I've experienced this before. In all those cheap hotelrooms we have been staying in over the years. Paris, Belgrade, Sevilla, Bucharest, Tallinn, Prague, Chisinau, Madrid. I feel ageless.

____________________________________________________________________

17 januari 2011

This week I'm going to clean the parsonage where I will stay for three months, in the prison village where I spent my childhood. The priest who used to live there, was allergic to authorities. When he was talking with an important person and he saw prisoners mowing his lawn, he interrupted the talks and went outside to say hello. He gave money to inmates from Latin America to help them start a new life. From time to time he took the plane to see the results. The priest was a friend of my parents, who still live in Veenhuizen. A few years ago I took his picture. I will frame it and try to work according to his mentality.

____________________________________________________________________

17 januari 2011

De sleutel gekregen van de pastorie in het gevangenisdorp Veenhuizen, waar ik drie maanden mag wonen om onderzoek te doen voor een roman. Stof, schimmelgeur, water in de kelder. Tien kamers, allemaal leeg. Sporen van lekkage in de keuken. Ik begon me net af te vragen waar ik nu weer aan begonnen was, toen ik aan de andere kant van het raam een jonge man een bamboestruik zag afzagen. Een ploeg gedetineerden was mijn toekomstige tuin aan het onderhouden. Ze bivakkeren in een bouwkeet naast het huis. Heerlijk! Weer thuis.

____________________________________________________________________

5 januari 2011

Ja!!! Het ene project is nog niet eens helemaal afgerond, of het volgende kan beginnen. Ik mag drie maanden in een prachtig pand in het gevangenisdorp Veenhuizen wonen, naast het huis waarin ik ben opgegroeid. Vanuit deze pastorie ga ik onderzoek doen voor een nieuwe roman. Logees zijn vanaf 1 februari welkom - al heb ik nog geen meubilair. Met dank aan het Ontwikkelingsbureau Veenhuizen.